Skurcz oskrzeli – przyczyny, objawy i metody leczenia
Skurcz oskrzeli jest stanem chorobowym, na który najbardziej narażone są małe dzieci. Charakterystyczny świszczący oddech i uczucie braku powietrza są konsekwencją skurczu mięśni gładkich w obrębie drobnych dróg oddechowych – oskrzeli lub oskrzelików. W przypadku wystąpienia objawów skurczu oskrzeli konieczne jest szybkie wdrożenie leczenia. Sprawdź, jakie mogą być przyczyny skurczu oskrzeli, do kogo zgłosić się w przypadku wystąpienia jego objawów i na czym polega leczenie!
![skurcz-oskrzeli-przyczyny-leczenie](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/3rhyU4K4FHt87LaiAzrvrW/7d59a49dc64a4adb6151a90c8b297c32/skurcz-oskrzeli-przyczyny-leczenie.jpg?w=1920&h=1280&fl=progressive&q=90&fm=jpg)
Polecane
![czy-zwapnienie-kosci-mozna-wyleczyc](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/2kNflIFfT12NNh4h8qU5q2/6b0d8d6ed9b55c3ed0f850789827c13b/czy-zwapnienie-kosci-mozna-wyleczyc.jpeg?w=250&h=250&fl=progressive&q=50&fm=jpg&fit=thumb)
![nadmierna-potliwosc-glowy-jakie-sa-przyczyny](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/5YfD85wnmeHQKUcUl7id84/819a9bc413f65cf23a8b11a0967f027c/nadmierna-potliwosc-glowy-jakie-sa-przyczyny.jpg?w=250&h=250&fl=progressive&q=50&fm=jpg&fit=thumb)
![co-najlepiej-jesc-na-uchylki-jelita-grubego](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/4i8sOClJS6IjVNrluxuzEA/d2fabc1baad065e9dbc0053c9233ae9c/co-najlepiej-jesc-na-uchylki-jelita-grubego.jpg?w=250&h=250&fl=progressive&q=50&fm=jpg&fit=thumb)
![bable-po-oparzeniu-po-ilu-dniach-znikaja-czym-smarowac](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/3emnAmuk1eufnAFMV74GJ2/fac262be68613e2064321455e3bcbbf4/bable-po-oparzeniu-po-ilu-dniach-znikaja-czym-smarowac.jpg?w=250&h=250&fl=progressive&q=50&fm=jpg&fit=thumb)
Skurcz oskrzeli – co to jest?
Skurcz oskrzeli to stan chorobowy, spowodowany skurczem mięśni gładkich w obrębie drobnych dróg oddechowych – oskrzeli lub oskrzelików. Nieleczony, może prowadzić do niewydolności oddechowej, dlatego warto znać jego objawy i szybko reagować w przypadku ich wystąpienia. Wiedzę na temat skurczu oskrzeli powinien mieć każdy rodzic i opiekun. Budowa dróg oddechowych małych dzieci (m.in. mniejsza niż u dorosłych średnica dróg oddechowych) sprawia bowiem, że są one szczególnie narażone na wystąpienie tego stanu i związane z nim powikłania.
Mimo wielu lat badań dokładny mechanizm skurczu oskrzeli nie został w pełni poznany. Już w 1804 roku opisano obecność mięśni gładkich w obrębie dróg oddechowych, a w 1859 r. uznano, że ich skurcz może być przyczyną astmy. Dziś już wiadomo, że zdolność kurczenia się mają także inne tkanki w obrębie układu oddechowego, m.in. miąższ płucny. Znane są natomiast czynniki, które zwiększają ryzyko skurczu oskrzeli. Należą do nich m.in.:
astma oskrzelowa,
dodatni wywiad zachorowań na astmę oskrzelową u członków rodziny,
alergia wziewna,
narażenie na zanieczyszczenie powietrza,
infekcje dróg oddechowych, w tym ostre zapalenie oskrzeli,
czynne i bierne palenie tytoniu,
stosowanie niektórych leków, m.in. niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Zyskaj też kompleksową wiedzę na temat zapalenia oskrzeli u kobiet w ciąży!
Jakie są przyczyny skurczu oskrzeli?
Skurcz oskrzeli może wystąpić w przebiegu wielu chorób. Należą do nich m.in.: astma oskrzelowa, zapalenie oskrzelików i reakcja anafilaktyczna. Skurcz oskrzeli (szczególnie u małych dzieci) bywa też spowodowany obecnością ciała obcego w drogach oddechowych.
Astma oskrzelowa
Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą dotyczącą zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Charakteryzuje się zapaleniem dróg oddechowych, skurczem oskrzeli i nadmierną produkcją śluzu. Do zaostrzenia objawów astmy może dojść w wyniku infekcji wirusowej, narażenia na dym tytoniowy, pyłki, silne zapachy, a nawet zmianę pogody.
Zapalenie oskrzelików
Zapalenie oskrzelików jest chorobą wirusową dotyczącą dzieci do 2. roku życia. Skurcz oskrzeli jest konsekwencją stanu zapalnego w obrębie dróg oddechowych, obrzęku śluzówki i obecności nadmiernej ilości śluzu w oskrzelikach. Choroba jest najczęściej wywołana przez RSV (syncytialny wirus oddechowy), a szczyt zachorowań przypada na miesiące zimowe. Na ciężki przebieg choroby są szczególnie narażone dzieci poniżej 3. miesiąca życia, wcześniaki, dzieci z chorobami serca, płuc lub zaburzeniami odporności.
Reakcja anafilaktyczna
Kolejną potencjalną przyczyną skurczu oskrzeli jest reakcja anafilaktyczna, czyli reakcja nadwrażliwości związana z narażeniem na określony czynnik (np. jad owadów błonkoskrzydłych). Objawy pojawiają się nagle i szybko ulegają nasileniu. Reakcja anafilaktyczna jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowego leczenia.
Skurcz oskrzeli indukowany wysiłkiem
Skurcz oskrzeli indukowany wysiłkiem może wystąpić zarówno podczas wysiłku, jak i po jego zakończeniu. Najczęściej dotyczy osób uprawiających sporty zimowe i pływanie.
Hipokalcemia
Obniżony poziom wapnia we krwi (hipokalcemia) może prowadzić nie tylko do wystąpienia skurczów mięśni kończyn (np. skurczu w stopie), ale także do skurczu oskrzeli.
Sprawdź też, co warto wiedzieć o raku oskrzeli.
Kiedy należy podejrzewać, że doszło do skurczu oskrzeli?
Objawy skurczu oskrzeli to przede wszystkim: świszczący oddech, duszność, kaszel i uczucie ucisku w klatce piersiowej. U najmłodszych dzieci, które nie są w stanie zasygnalizować werbalnie swoich dolegliwości, wypatruj też takich symptomów, jak:
głośny oddech,
poruszanie skrzydełkami nosa podczas oddychania,
wciąganie międzyżebrzy (świadczy o zaangażowaniu do oddychania dodatkowych mięśni),
szybszy niż zwykle oddech,
trudności podczas karmienia,
niebieskawe zabarwienie skóry i błon śluzowych.
Oprócz wyżej wymienionych objawów obecne mogą być także inne symptomy, zależne od przyczyny skurczu oskrzeli. U chorych z zapaleniem oskrzelików są to np. gorączka i katar. Osoby z reakcją anafilaktyczną często mają na skórze zmiany o charakterze pokrzywki, obrzęk oraz świąd ust i języka. Mogą też pojawić się u nich mdłości, wymioty, ból brzucha, zawroty głowy i pobudzenia. Gdy dojdzie do spadku ciśnienia tętniczego krwi, mówi się o wstrząsie anafilaktycznym.
Dowiedz się również, czym jest ból oskrzeli!
Jakie badania wykonać?
Jeżeli zauważysz u siebie lub bliskiej Ci osoby objawy skurczu oskrzeli, zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu. W przypadku dużego nasilenia objawów czy podejrzenia reakcji anafilaktycznej nie zwlekaj i wezwij pomoc pod numerem telefonu 999 lub 112. Pamiętaj, że skurcz oskrzeli może prowadzić do niewydolności oddechowej.
Obserwujesz u siebie niepokojące objawy ze strony dróg oddechowych? Zgłoś się na wizytę do lekarza pierwszego kontaktu. W zależności od wstępnej diagnozy skieruje Cię on do odpowiedniego specjalisty lub samodzielnie zaplanuje leczenie. A jeśli nie chcesz czekać w długich kolejkach, rozważ zakup prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego Polisa Zdrowie Welbi, którego ofertę możesz zamówić na Welbi. Dzięki niemu możesz zyskać m.in.:
konsultacje u lekarzy specjalistów bez skierowania (nawet 39 specjalistów w pakiecie OCHRONA GOLD, w tym pulmonolog),
możliwość wykonania minimum 190 badań diagnostycznych, w tym do diagnostyki obrazowej, laboratoryjnej i czynnościowej, bez dodatkowych kosztów,
wizyty u lekarzy bez konieczności czekania w długich kolejkach – ze specjalistą skonsultujesz się z reguły w ciągu 3 dni roboczych (z pulmonologiem w ciągu 5 dni), a z lekarzem POZ w ciągu 1 dnia,
opiekę w placówkach na terenie całego kraju – prawie 3500 placówek współpracujących z ubezpieczycielem w 650 miastach Polski.
Zamów ofertę i sprawdź, z jakich usług medycznych i na jakich zasadach można korzystać w ramach Polisy Zdrowie Welbi.
Rozpoznanie skurczu oskrzeli jest dość proste i opiera się o wywiad i badanie fizykalne. Podczas osłuchiwania klatki piersiowej lekarz stwierdza świsty. Ocenia także stan ogólny osoby chorej, obecność objawów świadczących o trudnościach z oddychaniem i sprawdza podstawowe parametry życiowe.
W przypadku ostrego zapalenia oskrzelików z reguły nie ma konieczności wykonywania dodatkowych badań. Jeżeli lekarz ma dostęp do testu antygenowego w kierunku zakażenia RSV, może zdecydować się na jego wykonanie. Badania laboratoryjne (morfologia, CRP, gazometria krwi tętniczej) i RTG klatki piersiowej są najczęściej zbędne. Zwykle wykonuje się je w szpitalu, jeśli stan dziecka wymaga hospitalizacji. Badanie RTG jest też wskazane u pacjentów z podejrzeniem obecności ciała obcego w drogach oddechowych.
W diagnostyce astmy oskrzelowej kluczowe znaczenie ma spirometria. Rzadko jednak możliwe jest jej wykonanie u dzieci <6. roku życia z uwagi na brak współpracy.
U każdej osoby z objawami niewydolności oddechowej wskazane jest wykonanie gazometrii krwi tętniczej i podstawowych badań krwi. Przydatnym testem u osób z anafilaksją okazuje się oznaczenie poziomu tryptazy we krwi.
Skurcz oskrzeli – leczenie
U osób ze skurczem oskrzeli w przebiegu astmy oskrzelowej stosuje się tlenoterapię, wziewne leki rozszerzające oskrzela i kortykosteroidy. W razie braku poprawy pomocne bywa dożylne podanie siarczanu magnezu. Niekiedy konieczna jest hospitalizacja, a w przypadku niewydolności oddechowej – mechaniczne wspomaganie oddechu (w tym respiratoroterapia). Leczenie pacjentów z zapaleniem oskrzelików jest objawowe i opiera się na tlenoterapii, nawodnieniu i wziewnych lekach rozszerzających oskrzela. Najważniejszym elementem terapii u osób z anafilaksją jest iniekcja adrenaliny. W trakcie leczenia stosuje się też leki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy i leki rozszerzające oskrzela. Jeśli zajdzie potrzeba, niezbędna może być wentylacja mechaniczna.
- Edwards L., Borger J., Pediatric Bronchospasm, „StatPearls”, 2023, dostęp online: styczeń 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546685/.
- Fredberg J., Bronchospasm and its biophysical basis in airway smooth muscle, „Respiratory Research”, 2004, dostęp online: styczeń 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC387531/.
- Molis M., Molis W., Exercise-Induced Bronchospasm, „Sports Health”, 2010, dostęp online: styczeń 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445098/.
- Kumari A. i in., Hypocalcemia Induced Bronchospasm, „Cureus”, 2022, dostęp online: styczeń 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9322077/.
![Author lek. Agnieszka Żędzian picture](https://images.ctfassets.net/skltjd930ae2/4h1Z0kmxWvsIy9anRjTYyJ/09497a9a9a57997570e9fa8acab795b2/Agnieszka_____dzian.jpeg?w=100&h=100&fl=progressive&q=90&fm=jpg&fit=thumb)
Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych w Welbi należy skonsultować ich treść z lekarzem. Welbi dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów był najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.